अथजलस्य-जल ||

जल म्हणजे जीवन जल म्हणजे प्राण. सर्वांचे प्राणी कंठाशी आनणार्या वरूणराजाची वाट सगळेच पाहतात, व अखेर तो जलधारा म्हणून बरसू लागतो. सर्वांना तॄप्त करतो. या जलराजा बद्दल शंभूराजे बुधभूषणम् मध्ये म्हणतात-

शैत्यं नामगुणस्तवैव तदनुस्वाभाबिकीस्वच्छता
किं ब्रूम शुचितां व्रजन्प्यशुचय: सडेनंयस्यापरे!
किं वात: परमास्नुषे,स्तुतिपरं संजीवनंजींवता
त्वं चेन्नीचपथेनगच्छ्सि, पय: कस्त्वां विरोद्भुं क्षम: ॥

अर्थात,
शीतलपणाच्या गुणावरूनच तुला शैल्य हे नाव मिळालेआहे. त्यानुसारच तुझे शरीरही स्वाभाविकपणे स्वच्छआहे. फार काय तर अपवित्र असे सर्वच तुझ्या संगतीमुळे पवित्र मानल्या जातात. एवढेच काय तर वाराही अत्यंत संतुष्ट होऊन अनेक जीवनांना संजीवनी देणारा असे तुला मानतो. इतके असूनही तू गर्व न धरीता खालच्या पातळीवर वाहतोस. तेव्हा हे जला तुला कोण अडवू शकणार.? तू धन्य आहेस.
- छत्रपती शंभूराजे, बुधभूषणम् ,श्लोक १६८॥
||फक्तइतिहास||