जेव्हा थडगं बोलू लागतं...

वाकाटकांची राजधानी "वत्सगुल्म अर्थात आपलं वाशीम शहर, मध्ययुगात "सरकार वाशीम म्हणून असलेल जिल्ह्याच ठीकाण ब्रिटीश कालातही जिल्ह्याचच ठीकाण होत ते त्याच्या उत्तम भौगोलिक स्थानामुळे.
पुराणातून अन् आजही उरलेल्या एेतिहासिक अवशेशातून ही नगरी नेहमीच बोलण्याच्या प्रतिक्षेत असते. येथील देवळ अन् प्राचीन तलावच काय तर प्रत्यक्ष कबरीही बोलू लागतात तेव्हा खरेच भूत-काल अवतरतो.
मित्रहो, असेच वाशीमहून काम आटोपून निघालो होतो. आयुडिपी परिसरातून short cut मारून सरळ तहसिल गाठाव अस वाटलं अन् निघालो. भर उन्हात त्या निर्जन एकाकी रस्त्याने एकटी-दुकटी छोटी घरे आणि सारी शेतेच नजरेस दिसत होती. पण एवढ्यातच एक जीर्ण व ध्वस्थावस्थेत असलेल कब्रस्थान नजरेत भरल. प्राचीन दगडाच्या भिंतीने ते अगदी जूनाट दिसत होतं. मग जे जे जूनाट, ते ते मनात भरून जात. दगडी फाड्यांचे ब्रिटीश बांधनीचे त्याचे प्रवेशद्वार भग्नावस्थेत होत. आत प्रवेश केल्यावर अस वाटल जस या थडग्यांना माझीच प्रतीक्षा होती.!
मोठ्या कुतूहलाने एक-एक थडग न्याहाळत त्यावरील मजकूर मी वाचत होतो. पण तेथील भयाण शांततेने व सर्र वाहनाऱ्या वाऱ्याने मी दचकून जात होतो. अस वाटत होतं कुणी मागे तर नाही ??? शिवाय मजकूरही मोठे विस्मयकारी वाटू लागले,,,,
मृत्यू जीवनाच अंतीम..""

तरी कुतूहल आणि जिज्ञासेने पायास धरून ठेवलं होत.
असे काही थडगी अभ्यासल्यावर समजल की येथील काही थडगी सन १८०० मधिल होत्या. अर्थात ब्रिटीश कालातील. एक थडगं ब्रिटीश कालातील सार्जंटच होत. काही अंतरावरील दुसर थडग पाहून तर मोठच आश्चर्यच वाटल. कारण ते बोलक होत. ते होत ब्रिटीश काळातील वाशीम जिल्ह्याच्या ब्रिटीश SP चे !

सव्वाशे वर्षे लोटली तरी ते थडग मृत नव्हत, कारण ते सांगत होत त्याची कहानी. अर्थात ते चांगल्या अवस्थेत असून त्या थडग्यावरील कोरलेला मजकूर वाचल्यावर समजल की, हा पोलीस अधिकारी ब्रिटीशकालीन वाशीम जिल्ह्याचा SP, Even Robert Christian होता. तो एकदा वाघाच्या शिकारीसाठी पांढूरण्याच्या जंगलात गेला. तेथे त्याची अचानक वाघाशी झडप झाली. त्यात तो गंभीर जख्मी झाला. मात्र वाशीमला परत आल्यावर झालेल्या जखमेने काही दिवसातच तो मरणपावला. त्याच्या वऱ्हाडातील कुण्या मित्राने त्याच हे थडगं बनवल होत. त्याच्या चारी बाजूस असा मजकूर आहे-

डाव्या बाजूस-
In memory of Even Robert Christian superintendent of Police. Basim District.

खालच्या बाजूस-
Who died at Basim on 18th April 1879.

उजव्या बाजूस-
From wounds inflicted by a tiger in the Pandhurne K Jungle aged 43 years.

वरील बाजूस-
Erected by his friends in Berar

असा हा मजकूर या ब्रिटीश SP च्या कबरीवर कोरलेला आजही बघावयास मिळतो.

आपल्या सर्राट धावनाऱ्या आयुष्यात थोड थांबून पाहील की पूर्ण विरामाच स्थान समजत. विविध थडग्यात विसावलेली व्यक्ती भूतकालात कुणीही असोत, आज मात्र एका रांगेमध्ये, काट्यांच्या बागेत पहुडलेले पाहिले की आयुष्याचा सार समजतो. जणू थडगी आम्हास सांगू इच्छितात की, 

समुद्र बनुन काय फायदा, बनायच तर तळे बना, जिथे वाघ पण पाणी पितो, तो पण मान झुकवुन ! कितीही कमवा, पण कधी गर्व करू नका" कारण, बुध्दिबळाचा खेळ संपल्यावर 'राजा' आणि 'शिपाई' शेवटी एकाच डब्यात ठेवले जातात..असेच...!         

म्हणूनच थडगीही बोलू लागतात...पण ऐकणार कुणीतरी हवं...नाही...?

||फक्तइतिहास||